بهناز عسکری
اعتیاد این روزها نه تنها در ایران بلکه در کشورهای مختلف به یک دام بزرگ برای گرفتار کردن مردم با اشکال مختلف تبدیل شده، به گونه‌ای که بسیاری از افراد و خانواده‌ها گمان می‌کنند حتی با صرف هزینه‌های هنگفت درمانی، امکان خلاصی از آن میسر نیست. در چنین شرایطی، یک نهاد مردمی عملکردی معجزه گونه داشته است.
نام انجمن معتادان گمنام یا NA، نامی آشنا برای همه افرادی است که اعتیاد روزگارشان را تیره و تار کرده: معتادان و خانواده‌هایشان. به‌طور کلی وابستگی به مواد مخدر به گونه‌ای است که رها کردن آن، هم از نظر فیزیولوژیک و هم از نظر روحی برای فرد معتاد، کاری دشوار و بعضا غیرممکن است و یک سیاهی بی‌پایان به نظر می‌رسد. با این حال، سال ۱۹۵۳ یک آمریکایی معتاد به الکل به نام جیمی کینون توانست با اراده خود روشی را برای ترک اعتیاد ابداع کند، روشی که با تکیه به اراده فردی و فعال کردن آن، افراد معتاد را از مواد دور نگه می‌دارد. او انجمنی بنا نهاد که در آنجا معتادان بدون نیاز به ارائه مدارک هویتی، با هم‌افزایی توانستند یکی پس از دیگری از اعتیاد فاصله بگیرند. روش او مبتنی بر همیاری رهایافتگان با مراجعه‌کنندگان جدید بود. موفقیت خیره‌کننده انجمن معتادان گمنام به سرعت در جهان مورد استقبال قرار گرفت و امروزه این انجمن در ۱۴۳ کشور فعال است.
انجمن معتادان گمنام در ایران نیز در سال ۱۳۶۹ توسط دو برادر که هیچگاه نخواستند نامشان فاش شود، پایه‌گذاری شد و سپس شاخه‌های مختلفی از آن انشعاب یافت.
این انجمن‌ها امروزه در شهرها و روستاهای مختلف به همت نجات‌یافتگان از دام اعتیاد فعال هستند و نتایج موفقیت‌آمیز و آثار شگفت‌انگیزی به همراه داشته‌اند، به گونه‌ای که اکنون بسیاری از افراد نجات یافته تلاش می‌کنند با استمرار حضور خود در این انجمن‌ها، هم خود را «پاک» از اعتیاد نگه دارند و هم به رهایی دیگران از آن یاری برسانند.
انجمن معتادان گمنام در استان یزدیکی از این انجمن‌هاست که مسئول روابط عمومی‌اش بنا به سنت آن، حاضر نیست هویت خود را اعلام کند و اصرار دارد همچنان گمنام بماند. او به خبرنگار اطلاعات می‌گوید: در حال حاضر، حدود ۷۲ هزار جلسه هفتگی در سراسر جهان با بیش از ۸۲ زبان مختلف برگزار می‌شود و بیش از دو میلیون عضو در حال بهبودی، در جلسات بهبودی این انجمن شرکت می‌کنند.
وی ادامه می‌دهد: در ایران، این انجمن از سال ۱۳۶۹ فعالیت خود را آغاز کرد و در سال ۱۳۹۲ توانست به عنوان یک سازمان مردم‌نهاد از وزارت کشور مجوز بگیرد؛ مجوزی که در تاریخ ۲۰ مرداد ۱۴۰۴ تمدید شده است.
به گفته مسئول روابط عمومی انجمن معتادان گمنام یزد، در حال حاضر حدود ۱۲۱ گروه فعال در سطح این استان وجود دارد که در مجموع، بیش از ۵۱۳ جلسه بهبودی در هفته برگزار می‌کنند. این جلسات در شهرها و روستاهای مختلف استان یزد دایر است و از معتادانی که به شرکت در این جلسات تمایل دارند، استقبال می‌کنند.
وی با اشاره به این که یکی از اصول کلیدی انجمن، رعایت کامل گمنامی اعضاست، می‌افزاید: برهمین اساس، هیچ‌گونه مدرکی ازحضور اعضا ثبت نمی‌شود و اطلاعات آماری دقیقی از تعداد افراد در حال بهبودی موجود نیست اماشواهد نشان می‌دهد که در استان یزد، حدود ده هزار عضو پاک از موادمخدر، با حضور منظم در جلسات بهبودی این انجمن توانسته‌اند از بیماری اعتیاد رهایی یابند که از این تعداد،حدود چهارصد نفر زن هستند.
به اشتراک‌گذاشتن تجربه، نیرو و امید
انجمن معتادان گمنام، هیچ نوع خدمات پزشکی، ترک فیزیکی یا روان‌درمانی ارائه نمی‌دهد و هیچ نظری در خصوص مراکز ترک اعتیاد، کمپ‌ها یا کلینیک‌ها ندارد. در واقع فعالیت انجمن معتادان گمنام صرفا بر پایه به اشتراک‌گذاری تجربه، نیرو و امید میان اعضاست.
مسئول روابط عمومی انجمن معتادان گمنام استان یزد با بیان این موضوع می‌افزاید: برنامه بهبودی انجمن معتادان گمنام بر پایه قدم‌های دوازده‌گانه بنا شده است که در سراسر دنیا توسط معتادان در حال بهبودی دنبال می‌شود. هرچند این برنامه ماهیتی روحانی دارد، اما مذهبی نیست و همه افراد از هر دین، مذهب، نژاد، جنسیت و سن می‌توانند آزادانه در آن شرکت کنند.
وی تأکید می‌کند: انجمن معتادان گمنام برای عضویت، حق عضویت یا شهریه‌ای دریافت نمی‌کند، به هیچ سازمان یا نهاد سیاسی، مذهبی یا دولتی وابسته نیست و کلیه هزینه‌های آن از طریق کمک‌های داوطلبانه اعضا تأمین می‌شود.
او با اشاره به تجربه عملی اعضا می‌گوید: در انجمن معتادان گمنام، اعضا تجربیات شخصی خود از بهبودی را در جلسات بهبودی با یکدیگر به اشتراک می‌گذارند. مهم‌ترین عامل موفقیت، باور به تأثیر کمک یک معتاد به معتاد دیگر است؛ رابطه‌ای که معمولا در قالب راهنما و رهجو شکل می‌گیرد.
وی ادامه می‌دهد: در این رابطه، راهنما فردی است با تجربه بیشتر که با اصول دوازده‌گانه آشنایی دارد و تجربیات خود را با رهجو که اغلب تازه‌وارد یا دارای پاکی کمتر است به اشتراک می‌گذارد. این ارتباط بر پایه احترام متقابل و اعتماد شکل می‌گیرد.
مسئول روابط عمومی انجمن با بیان اینکه تنها شرط عضویت از نظر انجمن معتادان گمنام، تمایل به قطع مصرف موادمخدر است، اضافه می‌کند: نوع ماده مصرفی و میزان مصرف در این انجمن کاملا بی‌اهمیت است و هرکس با هر سن و جنسیتی می‌تواند به انجمن معتادان گمنام بپیوندد. ما باور داریم که هر معتادی در دنیا، صرف‌نظر از زبان، مذهب یا موقعیت اجتماعی، باید فرصت آشنایی با پیام بهبودی را داشته باشد.
وی با تأکید بر این که برنامه انجمن، مبتنی بر پرهیز کامل از مصرف هرگونه ماده مخدر است، می‌افزاید: تجربه اعضا نشان داده است کسانی که به‌طور منظم در جلسات بهبودی شرکت می‌کنند، پاک می‌مانند و می‌توانند مسیر تازه‌ای را برای زندگی خود انتخاب کنند.
آشنایی با مسیری تازه برای زندگی
اعتیاد می‌تواند به‌تدریج بخش‌های مختلف زندگی یک انسان را تحت‌تأثیر قرار دهد؛ از روابط خانوادگی و دوستی‌ها گرفته تا کار، مسئولیت‌های اجتماعی و احساس ارزشمندی فردی. با این حال، تجربه بهبودی نشان می‌دهد که گذشته، هرچقدر هم دشوار بوده باشد، لزوما تعیین‌کننده آینده نیست.
به گفته مسئول روابط عمومی انجمن معتادان گمنام (NA) ، این انجمن با تکیه بر تجربه مشترک اعضا، فضایی فراهم می‌کند تا معتادانی که تمایل به قطع مصرف دارند، امکان آشنایی با مسیری تازه برای زندگی را پیدا کنند.
وی ادامه می‌دهد: یکی از ویژگی‌های مهم انجمن، کمک‌گرفتن از تجربه کسانی است که خود مسیر بهبودی را طی می‌کنند. در اینجا، فرد با انسان‌هایی روبرو می‌شود که می‌توانند دشواری‌های اعتیاد را از نزدیک درک کنند؛ بدون آن‌که لازم باشد برای شنیده‌شدن، از خود دفاع کند یا نگران قضاوت دیگران باشد. این ارتباط به اعضا کمک می‌کند تا به‌تدریج مسئولیت انتخاب‌های خود را بپذیرند، روابط آسیب‌دیده را ترمیم کنند و برای مواجهه با مسائل زندگی، راه‌هایی تازه بیاموزند.
بهبودی در انجمن صرفا به قطع مصرف محدود نمی‌شود. بسیاری از اعضا در طول این مسیر، فرصت پیدا می‌کنند صداقت، مسئولیت‌پذیری، احترام به دیگران و توانایی حل مسائل را در زندگی روزمره تمرین کنند. البته تجربه هر فرد متفاوت است و انجمن وعده‌ای برای حل فوری همه مشکلات نمی‌دهد؛ بلکه محیطی فراهم می‌کند که در آن، تغییر می‌تواند با کمک‌گرفتن از دیگران و تلاش مستمر خود فرد آغاز شود و ادامه پیدا کند.
همچنین استقلال و وابسته نبودن انجمن به نهادها، این امکان را می‌دهد تا بر هدف اصلی خود یعنی رساندن پیام بهبودی به معتادی که هنوز در عذاب است، متمرکز بماند.
نحوه دسترسی به انجمن
برای آشنایی با جلسات انجمن معتادان گمنام و یافتن نزدیک‌ترین جلسه، علاقه‌مندان می‌توانند به وب‌سایت رسمی انجمن به نشانی
www.na-iran.org مراجعه کنند و در جریان اطلاعات جلسات و راه‌های ارتباطی درج‌شده در آن قرار بگیرند. همچنین، اعضای خانواده، دوستان و سایر افراد علاقه‌مند می‌توانند برای آشنایی بیشتر با ماهیت انجمن و نحوه فعالیت آن، از اطلاعات عمومی منتشرشده در همین مسیر بهره ببرند.
شرکت در جلسات، فرصتی برای آشنایی مستقیم با فضای انجمن و شنیدن تجربه اعضاست؛ تصمیمی که هر فرد با اختیار خود می‌گیرد. برای کسی که از اعتیاد رنج می‌برد، شاید همین قدم نخست، آغاز آشنایی با امکانی باشد که پیش از این کمتر به آن فکر کرده است.
پیام انجمن معتادان گمنام ساده است: بهبودی امکان‌پذیر است و هیچ‌کس مجبور نیست این مسیر را به‌تنهایی طی کند. گاهی آغاز یک تغییر بزرگ، تنها با حضور در یک جلسه و شنیدن تجربه انسانی دیگر شروع می‌شود.
اعضا با مشارکت در این جلسات و بهره‌گیری از تجربه یکدیگر می‌آموزند که می‌توان بدون مصرف مواد مخدر زندگی کرد و به سوی آرامش، مسئولیت‌پذیری و سازندگی گام برداشت.
گروه‌های خودیاری برای کمک به افراد داوطلب
حمیدرضا قامت‌بلند، رئیس اداره فوریت‌های اجتماعی، پیشگیری از آسیب‌ها و بازتوانی اعتیاد در گفت‌وگو با خبرنگار اطلاعات می‌گوید: انجمن‌های معتادان گمنام، گروه‌های خودیاری هستند که اگرچه در ابتدای تشکیل، از خدمات بهزیستی استفاده کردند اما در حال حاضر بدون نیاز به تفاهم‌نامه همکاری به ارائه خدمات خود به افراد داوطلب می‌پردازند.
وی می‌افزاید: در حال حاضر یک مرکز ترک اعتیاد ماده ۱۶ مردان، دو مرکز درمان اجتماع محورTC، ۱۱ مرکز ترک اعتیاد خودمعرف ماده ۱۵ مردان، یک مرکز ترک اعتیاد ماده ۱۵ زنان، دو مرکز صیانت و توانمندسازی اجتماعی معتادان مرد بهبودیافته و یک مرکز زنان صیانت و توانمندسازی اجتماعی معتادان بهبودیافته در استان یزد در حال فعالیت هستند.
قامت‌بلند ادامه می‌دهد: کارفرمایانی که افراد بهبودیافته را به کار می‌گیرند، از تسهیلات وام اشتغال بهره‌مند می‌شوند. خدمات اشتغال و مسکن نیز به بهبودیافتگانی تعلق می‌گیرد که مدت پاکی خود را با موفقیت گذرانده‌اند.
به گفته او خدمات انجمن معتادان گمنام با هدف راهنمایی فرد برای مانایی در ترک برای بهبودیافتگان بسیار موثر است.
قامت‌بلند تأکید می‌کند: نمایندگان این انجمن در مراکز کمپ ترک اعتیاد، از طریق بروشور، بنر و جلسات آموزش به معرفی خدمات خود می‌پردازند و پس از ترک، به پاک ماندن افراد بهبودیافته و پیشگیری از عود اعتیاد در آنان کمک می‌کنند. پس توصیه می‌کنیم هرکس تصمیم جدی برای رهایی از بند اعتیاد دارد، با اطمینان کامل در این جلسات شرکت کند.